بهترین تناوب زراعی چیست

تناوب چیست ؟

چناچه زارعی فقط به تولید یک محصول در مزرعه خود بپردازد و یا همیشه یک محصول را در یک قطعه زمین بکارد، نه تنها حداکثر بازده را از کار و عوامل تولید در دراز مدت به دست نمی آورد بلکه با مسائلی از قبیل نقصان تدریجی عملکرد طی سال های متوالی ، توسعه علف های هرز ، آفات و بیماری های گیاهی ، فرسایش و نقصان باروری خاک ، عدم بهره گیری از عوامل تولید مانند آب آبیاری ، نیروی کار و ماشین آلات در بخشی از سال و در نتیجه هدر رفتن سرمایه ، نوسانات قیمت محصول در بازار و عوامل نامساعد محیطی پیش بینی نشده روبرو می گردد . مجموعه این عوامل موجب شکست سیستم تولید در کوتاه مدت یا بلند مدت خواهد شد . زارع می بایستی برای پرهیز از این مشکلات تولید دو یا چند محصول را در مزرعه خود مورد مطالعه قرار دهد، از کاشت مداوم یک محصول در یک قطعه زمین خودداری کند و اصول تناوب زراعی را رعایت کند.

توالی زمان کاشت محصولات مختلف را در یک قطعه زمین با ترتیب ثابت تناوب زراعی گویند . تناوب زراعی مطلوب آن است که باعث افزایش عملکرد محصولات مورد کاشت (نسبت به کاشت مستمر آنها در یک قطعه زمین ) گشته ، سبب حفاظت آب و خاک شده و بازده اقتصادی کار و سرمایه را افزایش دهد. واقعیت این است که تناوب مناسب خاک ، ترمیم یا بازگشت حاصلخیزی خاک برای مصرف انسان است. به هر حال زیان های سیستم تک کشتی از دیدگاه کشاورزی پایدار آشکار شده است .

در تعریف علمی تناوب زراعی ۳ نکته نهفته است: ۱- بعد زمان در تناوب ۲- تنوع درکاشت گیاهان زراعی یا مدیریت زراعی ۳- اجرای این تنوع کاشت در یک مکان خاص.

بعد زمان در تناوب زراعی : می تواند یک سال زراعی یا یک سال رسمی باشد ، به طوری که در هر سال فقط یک گیاه در هر نقطه زمین کاشته شود و یا ممکن است براساس فصل زراعی ( تابستانه- زمستانه ) و نیز شرایط رطوبتی خاک ( فصل خشک و مرطوب ) باشد که در این صورت تناوب بیش از یک گیاه در هر سال را شامل می شود . دومین اصل در تعریف تناوب ، بعد تنوع در هر تناوب است : که عامل کلیدی برای مطلوب بودن هر سیستم زراعی خواهد بود . سومین اصل در تعریف ، توالی گیاهان در یک قطعه زمین است : اجرای این اصل باعث به وجود آمدن شرایط مکمل سازی ( مثلا در مورد عناصر غذایی که برای یک گیاه ضروری و پر مصرف و برای گیاه بعدی غیرضروری و کم مصرف است ) و بهبود دهندگی (کاهش آللوپاتی یا نقش مفید میکروارگانیسم ) خواهد شد. با بررسی ویژگی های سیستم های تک کشتی و تناوبی و مقایسه بین آنان مشهود است که در یک الگوی تک کشتی ، ساختار اجزای سیستم زراعی ضعیف و در بسیاری موارد فاقد روابط مکملی بوده ، بی ثباتی عملکرد و مستعد شدن آن به آفات و امراض نیز خواهد شد.
مثال هائی از تناوب در کشت آبی :

در ارائه مثال های تناوب زراعی در شرایط کشت آبی برای هر اقلیم به عوامل سازگاری محصول ، طول آیش فصلی بین دو محصول برای تهیه بستر و کاشت و توالی محصولات بر اساس نیاز به ساختمان خاک توجه شده است . سایر عوامل باستی بر اساس شرایط خاص مزرعه ملحوظ گردند . در این جا فقط امکان ارائه تعداد محدودی مثال برای هر منطقه اقلیمی وجود دارد . دو ناحیه با باران فراوان و محدود در منطقه اقلیمی با تابستان مرطوب از نظر تناوب آبی کم و بیش مشابه می باشند . تفاوت مهم می تواند به مناسب تر بودن ناحیه با باران فراوان برای کاشت برنج به دلیل بالائی سفره آب زیرزمینی و نامساعد بودن شرایط برای کاشت گندم و جو باشد . مثال هائی از تناوب برای ناحیه سواحل خزر به شرح زیر می باشد :

۱- یونجه (۵ -۴ سال ) – پنبه – ذرت – توتون

۲- شبدر برسیم ( آخرین چین به عنوان کود سبز )- سیب زمینی پائیزه ، ذرت دانه ای – کلزا – گندم

۳- شبدر برسیم ، برنج – شبدر برسیم ، برنج – آیش

۴- باقلا (برداشت به صورت نیام سبز) ، پنبه – آفتاب گردان – ذرت سیلوئی

۵- برنج – برنج – آیش

۶- برنج – برنج – آیش – پنبه

۷- یونجه ( ۵-۴ سال) – پنبه – آفتاب گردان – گندم – جو

۸- ذرت دانه ای یا آفتاب گردان – سویا – گندم – جو

۹- یونجه (۵-۴ سال) – گیاهان جالیزی یا سبزی ها – ذرت دانه ای – گندم یا جو

در نواحی اقلیمی با تابستان خشک ، عامل مقدار باران تاثیر زیادی بر تناوب انتخابی تحت شرایط کشت آبی ندارد . به همین جهت در ارائه مثال هایی از تناوب ، بیشتر به سازگاری محصول توجه شده است .

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *